Birdwatching Vietnam Club

(Bài viết của TS. Nguyễn Cử)

Thú xem chim - nguồn cảm hứng vô tận !

Thiên nhiên hoang dã chứa đựng nhiều bí ẩn và là nguồn cảm hứng vô tận nếu mỗi chúng ta biết cách khai thác ! Khác với lũ chim bị giam cầm trong những chiếc lồng lộng lẫy hay bên trong chuổng trại của các vườn thú, khi được tự do bay lượn, vẻ đẹp thực của chúng mới được thể hiện trong thế giới hoang dã cùng với muôn loài hoa cây cỏ… Nhiều động tác chẳng hiểu chúng có được từ bao giờ ! đó là chưa kể lúc chim “khoe mẽ” và liên hồi cất tiếng hót véo von bên cạnh “người bạn đời” trong mùa xây tổ ấm! Tất cả điều đó đã làm tăng sự cuốn hút lên gấp bội khi được ngắm nhìn chúng! .

Khác với những trò giải trí thông thường hiện nay như karaoke, hay thưởng thức các ban nhạc trẻ,…thú xem chim với cái vẻ không ồn ào náo động bên ngoài nhưng luôn tạo “sự rạo rực” bên trong mỗi người ở mọi lứa tuổi. Người ta dễ dàng cảm nhận có sự hoà hợp giữa con người với chim, với thế giới tự nhiên quanh mình một cách kỳ lạ, con người lúc đó như muốn trở lại với nhiên nhiên hoang dã xưa kia, rồi bỗng nhiên muốn ôm lấy tất cả với sự đam mê thần kỳ ! Ngắm nghía lũ chim trời, chốc lát trong mỗi người lòng yêu quý và ngưỡng mộ chúng bỗng trỗi dậy, lúc này tình yêu thiên nhiên không chỉ có trong họ mà như được truyền cảm đến những người xung quanh, vô tình điều đó đã nhắc nhở mọi người hãy biết yêu quý và gìn giữ thiên nhiên hoang dã! Nhìn qua ống kính, trước mắt họ là những con chim thật đáng yêu quý biết nhường nào! Chúng đã tạo cho mỗi chúng ta những giấc mơ tuyệt đẹp, tưởng chừng như không bao giờ đó là sự thật!

· Tìm chim ở nơi đâu?

Bất cứ ai cũng có thể quan sát thấy chim trên bầu trời xanh, dưới những đám mây đen vội vã đón mưa ngàn, hay trong những cánh rừng xanh đại ngàn, từ đỉnh cao chót vót đến tận vực sâu và thung lũng, đâu đó tiếng chim ca hoà lẫn âm vang “róc rách” của dòng suối bạc !

Chim sống cùng người trong nương rẫy và những làng bản nấp dưới bóng cây rừng…

Chim sống cùng người trên những cánh đồng lúa …

Chim sống cùng người trên những hàng cây xanh xen lẫn các cao ốc…

Chim sống cùng người dọc theo bờ biển …bay lượn thả sức trên biển khơi và hạ cánh trên các hoang đảo đầy sóng gió…

Đâu đâu cũng có chim !

Người với chim như chẳng nỡ xa nhau!

Với bất cứ ai chim cũng “vui vẻ ca hát đón chào” trong những điệu nhảy tung tăng

Cớ sao chim chẳng được ngắm nhìn và yêu thương đùm bọc !

·Chúng ta đã biết gì về các loài chim Việt Nam

Các loài chim của Việt Nam trong nhiều năm trước đây đã từng được nghiên cứu chủ yếu bởi người nước ngoài, đặc biệt là công trình điều tra nghiên cứu được xuất bản trong 4 tập sách “Chim Đông Dương thuộc Pháp” của J. Delacour và P. Jabuille. Đến năm 1975, GS Võ Quý lần đầu tiên đã biên soạn và xuất bản sách Chim Việt Nam - tập I, rồi tiếp đến tập 2 cũng được ra đời vào năm 1981. Trong đó tác giả đã mô tả 1009 loài và phân loài chim được ghi nhận ở Việt Nam.

Năm 1983, tác giả tiếp tục cho xuất bản Danh lục Chim Việt Nam gồm 773 loài, thuộc 20 bộ, 68 họ và 313 giống.

Từ cuối thập niên 90, chim Việt Nam ngày càng được điều tra nghiên cứu nhiều hơn, nhất là ở các tỉnh phía Nam và vùng Tây Nguyên. Một trong các kết quả đó là việc tổng hợp và biên soạn “Danh lục Chim Việt Nam” được xuất bản năm 1995, có 828 loài, cùng với các đặc điểm về tính chất cư trú, vùng phân bố và độ phong phú của mỗi loài (Võ Quý, Nguyễn Cử, 1995). Đến năm 2000, Tổ chức bảo tồn chim quốc tế ở Việt Nam đã cho xuất bản cuốn Chim Việt Nam (Nguyễn Cử và các cộng sự, 2000), trong đó có một số loài mới được bổ sung cùng với 500 hình vẽ màu giúp cho nhiều người dễ dàng nhận biết các loài chim khi gặp chúng trên mọi miền của Tổ quốc.

Các kết quả của quá trình điều tra nghiên cứu chim cũng thể hiện quá trình hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này, và cho đến nay danh sách chim Việt Nam đã có thể đạt đến con số 874 loài, trong đó có 05 loài mới cho khoa học đã được mô tả, đó là: Khướu vằn đầu đen (Garrulax sodangorum); Khướu ngọc linh (Garrulax ngoclinhensis); Khướu kon ka kinh (Garrulax konkakinhensis); Khướu ngực hung (Garrulax annamensis); và 01 loài đã được công bố trước đó là Gà lôi lam đuôi trắng (Lophura hatinhensis). Bên cạnh đó một số phân loài chim mới cho khoa học cũng được phát hiện vào những năm cuối thập niên 90.

Các loài chim có vùng phân bố hẹp hay loài đặc hữu của Việt Nam cho đến nay đã xác định được là 11 loài, đó là: Gà so cổ hung (Arborophila davidi); Gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi); Gà lôi lam đuôi trắng; Kh­ướu đầu đen (Garrulax milleti); Kh­ướu đầu đen má xám (G. yersini); Kh­ướu ngọc linh; Kh­ướu kon ka kinh; Kh­ướu vằn đầu đen; Sẻ thông họng vàng (Carduelis monguilloti); Mi núi bà (Crocias langbianis); và Chích chạch má xám (Macronus kelleyi)

Ngoài ra, ở Việt Nam còn tìm thấy các loài đặc hữu rộng, có thể kể đến như: Đuôi cụt bụng vằn (Pitta elliotii); Trĩ sao (Rheinartia ocellata); Khướu mỏ dài (Jabuilleia danjoui); Gà tiền mặt đỏ (Polyplectron germaini) và nhiều loài khác. Đến nay số loài này tìm thấy ở Việt Nam có thể đạt con số 30.

Nhiều loài đặc hữu của Việt Nam cùng với nhiều loài khác bị đe doạ ở mức độ cao, được ghi trong sách đỏ Việt Nam, châu á và thế giới tưởng chừng như chúng đã hoàn toàn bị tuyệt chủng, thế nhưng sau hàng chục năm chúng cũng đã dần dần được tìm thấy lại như: Gà lôi lam mào trắng; Ngan cánh trắng (Cairina scutulata); Gà so cổ hung; Niệc cổ hung (Aceros nipalensis); Quắm cánh xanh (Pseudibis davisoni); Vạc hoa (Gorshachius magnificus); Quắm lớn (Thaumatibis gigantea); Mi núi bà; Cò á châu (Ephippiorhynchus asiatica) , và một số loài khác.

Các kết quả điều tra nghiên cứu trong những năm gần đây cũng đã bổ sung vùng phân bố tại các vùng trong nước của nhiều loài so với số liệu đã công bố trước đây (Võ Quý, Nguyễn Cử, 1995; Nguyễn Cử và các cộng sự, 2000).

Hiện nay các loài chim quý, đang bị đe doạ tuyệt chủng ở mức độ khác nhau, tuy đã được phát hiện trở lại, nhưng vẫn còn phải tiếp tục quan tâm điều tra nghiên cứu thêm về khu vực phân bố và số lượng cũng như các giải pháp bảo vệ chúng khỏi bi tuyệt chủng. Đó là Cò thìa (Platalea minor); Cò trắng trung quốc (Egretta eulophotes); Vạc hoa; Quắm cánh xanh; Quắm lớn; Ô tác (Houbaopsis bengalensis); Ngan cánh trắng; Già đẫy lớn (Leptoptilos dubius); Cò á châu (Ephippiorhynchus) và nhiều loài khác cùng với các loài thuộc họ chim Trĩ.

Cùng với các loài và một số nhóm loài nói trên, nhất là nhóm chim nước và chim nước di cư; hiện nay chúng ta đã có một số nghiên cứu về nhóm loài chim ăn thịt (Raptors hay Birds of Prey), đặc biệt là các loài chim ăn thịt di cư (Migratory raptors). Các nghiên cứu này nằm trong khuôn khổ của Tổ chức nghiên cứu và bảo tồn chim ăn thịt châu á (Asia Raptor Research & Conservation Network / ARRCN).

Bảo vệ chim gắn liền với bảo vệ đa dạng sinh học của cả nước, hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam đã được xây dựng khắp các vùng và bao trùm các hệ sinh thái khác nhau trong cả nước, trong đó có một khu được xây dựng chủ yếu do sự hiện diện của các loài chim quý như Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh), bảo vệ Gà lôi lam hà tĩnh; khu bảo tồn thiên nhiên Đa Krông (ở Quảng Trị) và Phong Điền (Thừa Thiên Huế) bảo vệ loài Gà lôi lam mào trắng; Vườn quốc gia Tràm Chim bảo vệ loài Sếu cổ trụi v.v. Loài Cò thìa và nhiều loài chim nước di cư được tìm thấy tại Khu Ramsar/Vườn quốc gia Xuân Thuỷ (Nam Định), đây là nơi từ nhiều năm nay luôn là địa chỉ hấp dẫn và điểm hẹn của nhiều khách du lịch xem chim đến từ các quốc gia khác nhau trên thế giới. Cùng với hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên, khắp các vùng trong cả nước hiện còn có hàng chục Sân Chim hay Vườn Cò, đâu đâu cũng luôn cuốn hút mọi du khách và người dân địa phương cùng các thế hệ học sinh !

· Du lịch sinh thái và thú xem chim mới lạ

Thú xem chim trong du lịch sinh thái từ lâu đã phổ biến tại nhiều quốc gia, kể cả các nước đang phát triển. Vào thời kỳ đất nước mở cửa và hội nhập quốc tế thì du lịch xem chim - một lĩnh vực không thể thiếu trong Du lịch sinh thái ở Việt Nam. Chúng ta không bỏ lỡ cơ hội - một thú vui hấp dẫn và dễ dàng tiếp cận với mọi đối tượng !

Đồng hành với các Hội chim và Tổ chức du lịch xem chim trên thế giới, Câu lạc bộ xem chim Việt Nam với các thành viên tươi trẻ đầy nhiệt tình đã đi tiên phong trên con đường dài rộng mở ! Mới chỉ vài tháng tuổi, Câu lạc bộ đã nhanh chóng lớn mạnh và bước đi vững vàng, nó sẵn sàng chào đón tất cả những ai yêu thích thiên nhiên và quý mến những con chim luôn xoè bộ lông kiều diễm và cất cao tiếng hót véo von dẽ thương đến chảy nước mắt khi ngắm nhìn chúng trong thế giới của các loài hoang dã!

Thật hạnh phúc đến nhường nào khi mỗi chúng ta biết dành những ngày nghỉ cuối tuần của mình để đến với Câu lạc bộ và thiên nhiên hoang dã đầy quyến rũ. Đâu đó lũ chim trời đang cất cao tiếng hót để đón chào tất cả!